**Meer informatie over MSST beschikbaar.
De afgelopen maanden is er weer het een en ander geschreven over MSST, in het boek onder de knop 'meer info' staat een overzicht van alle publicaties.
**Wetenschappelijk artikel over MSST geaccepteerd.
Het Journal of Applied Research in intellectual Disabilities heeft een artikel over MSST geactepteerd. Dit artikel heet 'tell me a story', in dit artikel wordt beschreven wat voor boeken begeleiders schrijven, en op welke manier deze boeken voorgelezen worden.
**Samenvattingen onderzoeken beschikbaar
Binnen de Rijksuniversiteit Groningen wordt sinds 2 jaar onderzoek gedaan naar multi-sensory storytelling. Dit onderzoek levert nieuwe kennis op; belangrijk voor de wetenschap maar natuurlijk ook voor de praktijk! Onder 'meer info' staan samenvattingen van recente onderzoeken naar het voorlezen van MSST-boeken bij personen met een ZEVMB. Voor meer informatie over deze onderzoeken kunt u natuurlijk contact opnemen via het formulier.
**MSST in de Katern van Markant
In het wetenschappelijk Katern van de Markant (mei 2011) staat het artikel "Een goed verhaal" (ten Brug, van der Putten & Vlaskamp, 2011).
In dit artikel worden de eerste resultaten van het onderzoek naar MSST bekend gemaakt.
**Deelnemers onderzoek gezocht
Om een beeld te krijgen van de effectiviteit van multi-sensory storytelling (MSST) willen we het voorlezen van een MSST-verhaal vergelijken met het voorlezen van een normaal 'huis-tuin en keuken' boek. Hiervoor zijn we op zoek naar begeleiders van zowel woon- als dagbestedingsgroepen die het leuk vinden 2 keer per week - op vaste tijden - voor te lezen aan een cliënt met een zeer ernstige verstandelijke en meervoudige beperking. Het gaat hierbij om een boek (of hoofdstuk uit een boek) dat de begeleider zelf uitkiest.
Neem voor meer informatie contact op met Annet ten Brug (a.ten.brug_rug.nl).
Verhalen vertellen en naar verhalen luisteren is een belangrijk onderdeel van ons cultureel erfgoed, voorlezen speelt hierbij een belangrijke rol. Naast de educatieve waarde van voorlezen (bijvoorbeeld het vergroten van de woordenschat), heeft voorlezen een belangrijke sociale functie. Door samen een verhaal te lezen wordt een fijne en veilige sfeer gecreëerd waarin exclusieve aandacht voor elkaar centraal staat.
Voorleesboeken worden voor verschillende specifieke doelgroepen geschreven en worden ook specifiek aangepast voor kinderen en volwassenen met een beperking (zie bijvoorbeeld Mick is anders omdat hij autisme heeft geschreven door Colette en Anouk de Bruin). Ondanks dat voorlezen een vanzelfsprekende bezigheid lijkt, en als één op één activiteit met de nadruk op persoonlijke aandacht juist zo geschikt is voor personen met een zeer ernstige verstandelijke en motorische beperking (ZEVMB), wordt deze groep cliënten niet of nauwelijks voorgelezen. Reguliere boeken zijn niet geschikt omdat deze niet aansluiten bij de ontwikkelings- én kalenderleeftijd van deze doelgroep. Door de complexe problematiek (een combinatie van zeer ernstige verstandelijke en motorische beperkingen, vaak in samenspel met zintuiglijke beperkingen en gezondheidsproblemen) heeft elke persoon met ZEVMB een individueel wensenpakket. Juist bij personen met een ZEVMB is het daarom zo belangrijk dat elke activiteit wordt aangepast aan wat iemand kan en leuk vindt.
Een voorleesmethode die de laatste jaren veel wordt toegepast in de zorg voor personen met een ZEVMB is Multi-sensory storytelling (MSST). Een MSST-boek is een persoonlijk verhaal dat volledig is aangepast op de zintuiglijke en contextuele voorkeuren en mogelijkheden van één cliënt. Hoewel elk boek anders is, zijn er ook enkele algemene kenmerken. Als aanvulling op een korte voorleestekst (6 tot 16 zinnen) worden zes tot acht zintuiglijke stimuli gebruikt. Deze stimuli worden aangeboden op grote witte platen, welke dienen als neutrale ondergrond om de focus op deze stimuli makkelijker te maken. De voorleestekst staat op een apart blad die is bestemd voor de voorlezer, op deze pagina staat ook hoe de verschillende stimuli aangeboden worden en er wordt een voorleesinstructie gegeven. Deze voorleesinstructie is een praktische handleiding die gebruikt wordt bij het voorlezen van een verhaal (moet ik links of rechts naast deze cliënt zitten? Moet ik hard praten, of juist niet?). Alle benodigdheden voor het voorlezen van een MSST-boek zitten in een doos, dit is de kaft van het boek. Op deze doos zit een verwijzer, dit is een stimulus waaraan de persoon met ZEVMB zijn of haar boek kan herkennen.
Het MSST-boek wordt elke keer op dezelfde manier voorgelezen. Dit geeft de persoon met een ZEVMB de kans om (delen van) het persoonlijke verhaal te herkennen, structuur te ontdekken en mogelijk te anticiperen op stimuli. Het verhaal is beperkt in lengte en tijdsduur en vergt weinig voorbereiding zodat MSST als activiteit gemakkelijk in te passen valt in het dagprogramma van de cliënt. Door de specifieke begininstructie die als handleiding bij het MSST-boek wordt gevoegd, wordt een verhaal gemaakt dat gemakkelijk voorgelezen kan worden; ook door mensen die de persoon nog niet goed kennen. Zo wordt het voorlezen van een MSST-verhaal een manier om een leuke activiteit met een persoon met een ZEVMB te ondernemen en om deze persoon beter te leren kennen.
Waarom een boek maken?
Het aanbieden van een geschikte activiteit aan kinderen en volwassenen met een zeer ernstige verstandelijke en meervoudige beperking is een uitdaging. Ook het vertellen van een verhaal in de vorm die wij kennen (met bladzijden en gesproken tekst), blijkt vaak niet aan te slaan bij deze doelgroep. Toch is het vertellen van verhalen een deel van onze cultuur, het zou zonde zijn dat personen met ernstige meervoudige beperkingen hiervan uitgesloten worden.
Multi-sensory storytelling biedt een voorlezer de mogelijkheid een verhaal te vertellen aan deze groep kinderen en volwassenen. Een verhaal dat afgestemd is op de mogelijkheden en interesses van elke individuele cliënt.
Dit is een voorbeeld MSST boek, klik op de plaatjes om te beginnen, blader daarna door het boek heen.
De begininstructie bij een boek is afgesteld op de persoon zelf, in het geval van Mieke wordt hierin aangegeven welk stemgebruik geschikt is, hoe de voorwerpen aangeboden moeten worden en wat Mieke motorisch kan. Ook de houding van Mieke (rolstoel), het voorleestijdstip (ochtend), en de omgeving (snoezelruimte met de lichten aan) komen aan bod.
Zorg dat in de begininstructie alle relevante informatie voor de voorlezer staat, zodat iedereen het boek zonder problemen kan voorlezen.
Hoe ziet zo'n boek er uit?
Een MSST-boek is geen boek zoals wij het kennen, met ingebonden bladzijden en mooie plaatjes. Deze speciale boeken bestaan uit een doos (de kaft) daarin zitten maximaal zeven grote kartonnen waarop voorwerpen vastgemaakt zijn (de bladzijden). In de doos zit ook een groot vel papier. Op dit papier staat per bladzijde welke tekst voorgelezen moet worden en welke acties er moeten worden ondernomen. Er worden een paar regels gehanteerd bij het maken van deze boeken:
**Op de doos (de kaft) staat een symbool, dat voor de persoon herkenbaar is, en een korte titel (van maximaal 2 woorden).
**Er zitten maximaal zeven bladzijden in een boek.
**Er kunnen maximaal één of twee zinnen per bladzijde worden verteld.
**De zinnen zijn kort, rond en er worden geen overbodige woorden gebruikt.
**Op elke bladzijde wordt één stimuli aangeboden, deze past bij het verhaal en is geschikt voor de leeftijd van de persoon.
**Ten slotte moet er aan elke zin een actie verbonden zijn: op een toeter blazen, een textuur voelen, een geluid horen, aan iets ruiken, water voelen met een planten sproeier, etc.
**De stimuli (toeter, plantensproeier, etc.) worden aangeboden op het matte witte bladzijden (A3 formaat). De stimuli zijn zo bevestigd dat ze door de cliënt of begeleider van de bladzijde verwijderd kunnen worden.
Een persoonlijk verhaal
Per persoon kunnen de wensen voor een boek behoorlijk verschillen. Een jongen die ontzettend van vliegtuigen houdt, voorlezen erg leuk vind en zich goed kan concentreren zal natuurlijk graag een boek lezen over vliegtuigen, bovendien mag zijn boek ook wel zes of zeven bladzijden, en wat langere zinnen, hebben. Dit boek zal niet geschikt zijn voor een jongen of meisje dat niet heel erg van vliegtuigen houdt en zich wat minder goed kan concentreren. Daarnaast zal bijvoorbeeld iemand die niet goed kan horen een verhaal met veel auditieve stimuli niet zo interessant vinden.
Dit is de reden dat alle boeken voor één individu gemaakt worden. Zo kan rekening gehouden worden met de omvang en het onderwerp van het boek. Bovendien kan de persoon in zijn eigen verhaal zelf de hoofdrol spelen en kunnen er bijrollen gegeven worden aan mensen die dichtbij hem staan zoals ouders, broers of zussen.
De materialen
Wanneer u het boek heeft geschreven kunt u bezig met het in elkaar zetten van het boek. U verzameld de stimuli, zoekt een doos als 'kaft' van het boek en bevestigd uw stimuli op witte platen. De kosten van een boek bedragen gemiddeld tussen de €15 en €30 euro. Binnen ons onderzoek hebben we de volgende materialen gebruikt:
De kaft (doos).
Skubb opbergtas van de IKEA.
€4,99 per stuk.
De witte bladzijden waar de stimuli op bevestigd zijn.
Wit foamboard (A3 formaat).
€0,99 per stuk.
Gekocht bij flokstra te Groningen (een speciaalzaak in kunstschildermaterialen).
De bevestiging van de stimuli.
Dit kan gedaan worden met klittenband, elastiek of dubbelzijdig tape.
Gekocht bij de Zeeman.
De stimuli zelf.
Dit verschilt natuurlijk, mogelijk zijn sommige stimuli al aanwezig op de instelling (bijvoorbeeld het favoriete dekentje, een CD met het lieflings liedje, een pyjama, et cetera). Bij de xenos, de action, budgetwinkels of budgetbakken van bart smit, blokker of intertoys zijn veel geschikte stimuli te vinden.
Waar te beginnen?
Voor het maken en voorlezen van een multi-sensory storytelling boek moeten meerdere stappen worden doorlopen, allereerst is kennis nodig over MSST en over de client voor wie het boek gemaakt wordt. Bij het voorlezen van een boek spelen meerdere factoren een rol, tijdens het voorlezen kan je letten op het welbevinden en de betrokkenheid van de client in het algemeen, maar ook tijdens het aanbieden van specifieke stimuli.
De LAS (lijst voor het afstemmen van activiteiten en situaties op de mogelijkheden en voorkeuren van cliënten met zeer ernstige verstandelijke en meervoudige beperkingen) kan gebruikt worden om informatie over uw client te verzamelen. Op veel instellingen wordt deze lijst al afgenomen, wanneer de LAS voor u onbekend is kunt u hier meer informatie vinden. Behalve dat de LAS houvast biedt bij het maken van een multi-sensory storytelling boek, kunnen ook andere activiteiten met behulp van de LAS vormgegeven worden.
Daarnaast kunt u ook het instrument en de handleiding voor het maken en voorlezen van een MSST-boek gebruiken. Deze zijn specifiek gericht op het vormgeven en voorlezen van een multi-sensory storytelling boek en kan zowel online als schriftelijk worden gebruikt. Het instrument en de handleiding zijn te downloaden op de website.
Informatie over de handleiding 'het maken en voorlezen van een MSST-boek
In de handleiding wordt aandacht besteed aan wat multi-sensory storytelling is, hoe u een boek maakt en hoe u een multi-sensory storytelling boek voorleest. Ten slotte wordt er aandacht besteedt aan de evaluatie - en eventueel het aanpassen - van het door u gemaakte boek. De handleiding is geillustreerd en er worden meerdere voorbeelden van MSST-boeken gegeven.
Hieronder is de inhoudsopgave van de handleiding weergegeven:
-Wat is het doel van deze handleiding?
-Introductie in multi-sensory storytelling
-Introductie in deze handleiding
-Het onderwerp, de titel en de verwijzer
-Verzamelen van gegevens
-Voorbeeld verzamelen van gegevens I (de cliënt)
-Voorbeeld verzamelen van gegevens II (tast)
-Het verhaal
-Het maken van het boek
-Het voorlezen van een boek
-Welbevinden en betrokkenheid
-Tussentijdse rapportages
-Evaluatie
Informatie over het instrument 'het maken en voorlezen van een MSST-boek
In het instrument wordt begonnen met het bedenken met het onderwerp van uw boek, vervolgens wordt u gevraagd relevante vragen voor het maken van een MSST-boek over uw client te beantwoorden. Wanneer het eerste gedeelte van het instrument is ingevuld schrijft u het MSST-boek, wanneer u bezig gaat met het voorlezen van dit boek vind u in het instrument 'tussentijdse rapportages' die het voor u makkelijk maken het welbevinden en de betrokkenheid van de client bij te houden tijdens het voorlezen. Het instrument eindigd met een gestructureerde evaluatie van het boek, en de manier waarop uw client op het boek reageerde.
Hieronder is de inhoudsopgave van het instrument weergegeven:
-Dit boek is voor...
-Het verzamelen van gegevens
-Het aangepaste verhaal
Informatie over het aanvragen van het instrument voor het maken en voorlezen van een multi-sensory storytelling boek .
Iedereen die een MSST-boek wil maken, kan het instrument met handleiding en scoreformulier aanvragen via deze website. Hier zijn geen kosten aan verbonden. Wel wordt u gevraagd om het ingevulde scoreformulier terug te sturen. Dit kan volledig anoniem worden gemaakt.
In het instrument wordt op een gestructureerde manier gewerkt aan het maken voor een individueel boek voor een cliënt. Het voorlezen van het boek wordt geëvalueerd en uiteindelijk aangepast zodat het boek perfect aansluit op de mogelijkheden en voorkeuren van het kind of de volwassene.
Wanneer u dit instrument wilt gaan gebruiken stuurt u een email naar a.ten.brug_rug.nl . Daarin vermeldt u uw adres en telefoonnummer. U krijgt een brief toegestuurd, hierin staat dat u vrij toegang krijgt tot het instrument en in ruil daarvoor wordt u gevraagd dat - wanneer u het instrument gaat gebruiken - het ingevulde scoreformulier terugstuurd naar de Rijksuniversiteit Gronigen. Wanneer u deze overeenkomst ondertekend krijgt u het wachtwoord dat toegang geeft tot het instrument.
Nu downloaden
Informatie over het aanvragen van het instrument voor het maken en voorlezen van een multi-sensory storytelling boek.
Wanneer u dit instrument wilt gaan gebruiken stuurt u een email naar a.ten.brug_rug.nl. Daarin vermeldt u uw adres en telefoonnummer. U krijgt een brief toegestuurd, hierin staat dat u vrij toegang krijgt tot het instrument en in ruil daarvoor wordt u gevraagd dat - wanneer u het instrument gaat gebruiken - het ingevulde scoreformulier terugstuurd naar de Rijksuniversiteit Gronigen. Wanneer u deze overeenkomst ondertekend krijgt u het wachtwoord dat toegang geeft tot het instrument.
Handleiding downloaden
De handleiding en het scoreformulier (PDF) zitten in een winzip bestand. Om dit te opnenen moet u allereerst beschrikken over een computer waar het programma winzip of winrar op staat (gratis te downloaden; download winzip , download winrar ).
Na het aanklikken van de link kiest u de knop "OPEN".
Nadat u voor opnenen heeft gekozen krijgt u een wit scherm met een icoon voor het document welke u wilt opnenen. Wanneer u op dit document klikt krijgt u de mogelijkheid om een wachtwoord in te voeren. Hierna kunt u de PDF bestanden uitprinten of opslaan op uw computer.
Annette van der Putten
Annet ten Brug
Carla Vlaskamp
Blader door ons 'grote boek'
voor meer informatie over MSST
o.a. handige links en publicaties
Klik hier om te bladeren
Het afgelopen jaar zijn er drie wetenschappelijke artikelen over MSST geaccepteerd voor publicatie:
Penne, A., ten Brug, A., Munde, V., van der Putten, A., Vlaskamp, C. & Maes, B. (2011), Staff interactive style during multisensory storytelling with persons with profound intellectual and multiple disabilities. Journal of Intellectual Disability Research.
- ga naar de website van dit journal
Young, H., Fenwick, M., Lambe, L. & Hogg, J. (2011), Multisensory storytelling as an aid to assisting people with profound intellectual disabilities to cope with sensitive issues: a multiple research methods analysis of engagement and outcomes. European Journal of Special Needs Education, 26(2), 127-142.
Ten Brug, A., van der Putten, A., Penne, A., Maes, B., & Vlaskamp, C. (in press). Tell me a story: Multi-sensory storytelling for persons with profound intellectual and multiple disabilities: An analysis of the development, content and application in practice. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities.
"Een goed verhaal"
Annet ten Brug, Annette van der Putten en Carla Vlaskamp (2011)
Worden bij het voorlezen van Multi-sensory storytelling boeken de 'richtlijnen' gevolgd? Is het boek bijvoorbeeld niet te lang? En worden
de witte bladen gebruikt door de voorlezers?
Gepubliceerd in de Katern van mei 2011
markant_eengoedverhaal.pdf
"Zintuigelijke verhalen voor mensen met EVMB"
Kennisnet (2009)
Een korte inleiding in MSST en het onderzoek dat wordt
uitgevoerd door de
Rijksuniversiteit
Groningen.
Eind 2009
gepubliceerd
op het EMB platform
zintuigelijke verhalen.pdf
"Lege uren opvullen"
Klik (november 2011)
In de klik met als thema 'Vrije tijd van mensen met ernstige verstandelijke beperkingen' is een column gewijd aan multi-sensory storytelling. Daarnaast worden andere onderzoeken van de Rijksuniversiteit Groningen op het gebied van vrije tijd besproken.
Website van
Klik magazine
"Multi-Sensory Storytelling: For People with Profound and Multiple Learning Disabilities"
Hannah Young & Loretto Lambe, PMLD-LINK (lente 2011)
MSST komt van origine uit Schotland, in een engelstalig vakblad is een artikel gepubliceerd over het inzetten van MSST om een luisteraar vertrouwd te maken met moeilijke situaties, bijvoorbeeld een bezoek aan de arts, of epileptische aanvallen. (zie pagina 29).
hannah msst.pdf
"Voorlezen-plus prikkelt de zintuigen"
Carla Wikkerman en Nelleke Boer, Markant (2008)
Een mooi artikel in de Katern van Markant waarin de praktijk van het voorlezen van een multi-sensorisch boek belicht wordt.
Voorlezen_plus_prikkelt_zintuigen.pdf
Fornefeld B. (Eds.), Mehr-sinnliches Geschichtenerzählen. Eine Idee setzt sich durch / Multi-sensory Storytelling: An idea gets through (pp. 63-91). Berlin:. LIT Verlag.
In dit boek vertellen meerdere praktijkmensen en
wetenschappers
over hun
ervaringen en
onderzoek naar
MSST.
Bestel dit boek via bol.com
"Interactie in MSST"
Minke Hidding (2011)
Dit onderzoek gaat over het verloop van de interactie tijdens een MSST boek. Is er bijvoorbeeld sprake van joined attention en kan een voorlezer goed inschatten of het boek leuk is voor de luisteraar?
Deze factoren worden gekoppeld aan het aantal uitingen van welbevinden en betrokkenheid.
Wordt binnenkort afgerond
"Kennis van begeleiders in kaart"
Masterscriptie Alide Hekman (2010)
Welke kennis over contextuele en zintuiglijke mogelijkheden en voorkeuren van kinderen met (zeer) ernstige verstandelijke en meervoudige beperkingen, doen begeleiders op en passen zij toe aan de hand van de voorleesmethode Multi-sensory Storytelling?
Download PDF*
kennis opdoen.pdf
'Het maken van een MSST-boek'
Brinkman, I.J.; Kuipers, B. & Masteling, I.M. (2010)
Dit onderzoek richt zich op de vraag of begeleiders in staat zijn een beeld te geven van de sensorische en contextuele voorkeuren van een cliënt en de toepassing van deze voorkeuren in een MSST-boek.
download PDF*
Het maken van een boek.pdf
'Evaluatie door voorlezers'
Braakhuis, L. Broenink, I. Engbers, L. (2010)
Wat vinden voorlezers het maken en het voorlezen van een MSST-boek?
Evaluatie begeleiders.pdf
'Welbevinden en Betrokkenheid in MSST'
Venema, E. (2010)
In deze casestudy wordt gekeken welke factoren effect hebben op het welbevinden en de betrokkenheid van het kind met zeer ernstige verstandelijke en meervoudige beperkingen (ZEVMB) tijdens het voorlezen van een Multi-sensory storytelling-verhaal.
In het onderzoek zijn de duur en manier van aanbieden van een stimulus, contextuele factoren, de attitude van de voorlezer en de toevoeging van extra zinnen meegenomen.
Welbevinden en betrokkenheid.pdf
* Links met een sterretje zijn alleen toegankelijk voor mederwerkers en studenten van de Rijksuniversiteit Groningen. Wanneer u inzage wilt in deze documenten kunt u contact opnemen met Annet ten Brug (a.ten.brug_rug.nl)
Rijksuniversiteit Groningen
Afdeling orthopedagogiek
Tav. A. ten Brug
Grote Rozenstraat 38
9712TJ Groningen
Vergeet niet uw adres,
en eventueel uw instelling
en functie te vermelden.
ten Brug, van der Putten & Vlaskamp, Rijksuniversiteit Groningen, 2011
